W dniu 27 kwietnia 2026 r., w 40. rocznicę katastrofy elektrowni atomowej w Czarnobylu,
w Szkole Podstawowej nr 4 im. Jana Niepokoja w Zgierzu odbył się konkurs wiedzy poświęcony temu wydarzeniu. Adresatami zmagań byli uczniowie klas 6–8.
W skład jury konkursu wszedł członek zarządu Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii (PTMA), dr n. chem. Piotr Maria Zagórski. Podczas spotkania zaprezentował on nie tylko własne zdjęcia wykonane podczas jego trzech wypraw do Czarnobylskiej Strefy Wykluczenia, ale także przybliżył uczestnikom kilka kluczowych, często mało znanych faktów dotyczących tej awarii.
W swoim wystąpieniu dr Zagórski podkreślił, jak wielką rolę w diagnozowaniu katastrofy odegrały ówczesne technologie satelitarne, takie jak:
- Detekcja termiczna – Amerykańskie satelity szpiegowskie oraz cywilne satelity meteorologiczne (seria NOAA) zarejestrowały ekstremalnie wysoką temperaturę płonącego grafitu w rdzeniu reaktora. Był to jeden z pierwszych zewnętrznych sygnałów o skali zniszczeń, zanim oficjalnie przyznano się do awarii.
- Zdjęcia optyczne i w podczerwieni – Satelity takie jak Landsat 5 wykonały jedne
z najbardziej ikonicznych ujęć uszkodzonego bloku nr 4, wykorzystując techniki obrazowania w podczerwieni, co pozwoliło precyzyjnie ocenić zakres uszkodzeń. - Śledzenie radioaktywnej chmury – Dane z satelitów pogodowych umożliwiły modelowanie przemieszczania się skażonych mas powietrza nad Europą
i Skandynawią, co miało kluczowe znaczenie dla późniejszych działań ochronnych.
Konkurs i towarzysząca mu prelekcja stanowiły nie tylko okazję do sprawdzenia wiedzy historycznej młodych uczestników, ale również cenną lekcję o globalnych skutkach awarii technologicznych oraz o roli nauki – zwłaszcza obserwacji satelitarnych – w monitorowaniu zagrożeń dla środowiska i zdrowia ludzi, a zarazem inspirację do refleksji nad odpowiedzialnością w obliczu kryzysów.